Ster inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactiefSter inactief
 

tablet in de klas
We kunnen er niet meer omheen... elke school die zichzelf respecteert, wil tablets in de klas. Is het volgens jou een populaire, ietwat populistische trend om leerlingen te lokken? Of heeft het gebruik van tablets echt wel wat nieuws in de mars?

Voor wie creatief is, opent een tablet in elk geval heel wat nieuwe mogelijkheden: opeens heeft elke leerling een camera, een microfoon, een aanraakscherm, en een hele waslijst aan krachtige programma's binnen handbereik. Zowel voor individueel werk en differentiatie als voor groepswerk, zijn er dus nieuwe mogelijkheden.

Tegenover al die weelde, staat natuurlijk ook een keerzijde. Niet alleen is het kostenplaatje van een tablet niet te versmaden - tegelijk introduceert de tablet ook een aantal uitdagingen en risico's in je klas...

Waar moet je als school zoal aan denken als je tablets wil introduceren?

De basisvraag is pedagogisch

De eerste vraag die je je als school moet stellen, is van pedagogische aard: hoe autonoom mag mijn onderwijsteam werken? Is het aan een school om te bepalen welke didactische werkvormen een leerkracht moet gebruiken? Wat zou de reactie zijn als een directie elke leerkracht zou verplichten om elke week te dansen in zijn les? Zouden we dit ook normaal vinden? Wat is het verschil tussen deze twee?

Met die opwarmer achter de rug, is het natuurlijk ook maar eerlijk om ook de keerzijde te bedenken: mag een leerkracht op eigen houtje beslissen om gebruik te maken van apparatuur die ergens tussen 200 en 1000 euro kost? Het is natuurlijk zinvol als zo'n grote investeringen gebeuren, dan zo'n toestellen dan ook maximaal gebruikt worden. Eens een tablet aangekocht, kun je 't natuurlijk net zo goed ook inschakelen in de andere lessen.

Elektromagnetische straling: een risico?

Een van de risico's die het vaakst genoemd worden als we spreken over tablets en GSM's, is het risico als gevolg van blootstelling aan de verschillende soorten straling (GSM, 3G, 4G, WiFi, Bluetooth, ...) Omdat we de straling niet kunnen waarnemen, en ook geen directe gevolgen voelen, lijkt die straling ons een vies beestje. Op Wikipedia is helder uitgelegd wat dit soort straling precies is. GSM-straling zit in hetzelfde frequentiebereik van microgolven - zij het met een veel lagere intensiteit. (max. 29mV/m voor GSM versus 

Ik merk twee grote kampen: de groep die de risico's van straling sterk benadrukt, en de groep die geruststellende taal spreekt en zich beperkt tot bewarende maatregelen "just in case".

Pas op met straling

Enerzijds is er een heel uitgesproken beweging dit wil waarschuwen over de risico's van deze straling. De enige deskundige uit dit kamp die mij rechtstreeks te woord gestaan heeft, is prof. Marie-Claire Cammaerts-Tricot van ULB. Zij is evolutionair biologe gespecialiseerd in de biologie van sociale insecten. Ondanks haar sterke overtuiging, staan echter geen wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp op haar palmares. Volgens aanhangers van dit kamp zijn er honderden studies die de schadelijke gevolgen aantonen van dit soort straling. Wie in dit kamp zit, is ervan overtuigd dat andere wetenschappers uitgekocht worden en dat overheidsinstellingen gemanipuleerd worden. De analogie met asbest en tabak wordt gebruikt, waarbij lobbygroepen objectief onderzoek ook zouden verhinderd hebben. Feit blijft natuurlijk dat onderzoeken hierover effectief overwegend gefinancierd worden door bedrijven die dit soort toestellen ontwikkelen.

Maar wees niet paranoia

Anderzijds zijn er de wetenschappers (geneesheren, fysici,...) die heel geruststellende taal spreken en zelfs ronduit zeggen dat het dwaas is om angstvallig te doen als het aankomt op straling die uitgaat van tablets, GSM's en dergelijke. De meeste deskundigen die ik direct aangesproken heb of aan het woord heb gehoord, behoren tot dit kamp. Tegelijk leeft in dit kamp het bewustzijn dat mogelijk niet alle effecten al meetbaar zijn. Omdat de technologie nog te jong is om langetermijneffecten te kunnen inschatten (WiFi en GSM's bestaan gewoon nog niet lang genoeg), wordt toch erkend dat het zeker geen kwaad kant van op veilig te spelen en enkele eenvoudige preventieve maatregelen te hanteren, zoals:

  • hou je GSM niet in je broekzak als je 'm niet nodig hebt.
  • vermijd lange gesprekken met je GSM, geef voorkeur aan vaste telefoon, SMS of een headset.
  • plaats je access point op een afstand van enkele meter verwijderd van gebruikers: plant je access-points doordacht in.
  • Het stralingsniveau van WiFi ligt veel lager dan dat van GSM's: ongeveer een factor 10 voor 3G, een factor 30 voor 2G. Dr. Kempeneers voegt er koeltjes aan toe: Het stralingsniveau van FM radio ligt ook bijna 10 maal hoger dan WiFi.

Hoewel het zinvol is om kritisch na te denken over het gebruik van technologie, lijkt het me ook verstandig om ons niet te veel te laten meeslepen door de huidige cultuur van angst. Mogelijk zullen er over enkele decennia gevolgen zichtbaar worden van dit soort straling. Tegelijk moet ook gezegd dat er doorheen de geschiedenis ook vaak foute angstvoorspellingen gemaakt werden: de trein zou ervoor zorgen dat koeien zure melk afgaven, de telefoon zorgde voor achteruitgang in fijne motoriek.

Een woordje van dank aan de deelnemers aan een boeiende discussie in de LinkedIn groep "Preventieadviseurs in België - Conseillers en prévention en Belgique", waar enkele zeer onderlegde deskundigen bereid waren zich in de discussie te mengen.

Een samenvatting waar ik mij in kan vinden, is deze die in Klasse Leraren verschenen is... Wie graag wat diepgaander leest, kan ik het artikel "Ons dagelijks leven in de microgolf: goed of slecht?" door Dr. Stefaan Van Gool aanbevelen in het tijdschrift van de Belgische kinderarts.

Lichtstraling...

family-looking-at-tabletIn het donker ondek je het belangrijkste verschil tussen een tablet en een boek: een tablet geeft licht, het is een actief medium. Klassieke schriften en (hand)boeken zijn passief, je hebt voldoende licht nodig om ze te kunnen gebruiken.

Als leerlingen meerdere uren per dag naar een lichtbron kijken, heeft dit dan gevolgen voor hun biologische klok? Ik heb me laten vertellen dat veel TV-kijken tot slapeloosheid kan leiden. Is dit hier ook van toepassing? De gevolgen op lange termijn zijn niet heel duidelijk, in elk geval zijn de paar uur voor het slapengaan mogelijk wel de belangrijkste. Wie graag een eBookje leest in bed, grijpt dan bij voorkeur naar een tablet met eInk.

Dr Mathieu Vérsée, wetenschappelijk adviseur bij AristA, vat het goed samen in het artikel "Stop aan het blauwe licht!".
Er bestaan toepassingen om het licht op je computer of tablet aan te passen in functie van het tijdstip. F.lux draait bijvoorbeeld op zowel computers (Windows, Linux, MacOS) als smartphones en tablets (Android, iOS). Tablets die de school aanlevert, zullen door kinderen en jongeren geheid ook gebruikt worden in de laatste uren voor het slapengaan (om ijverig te studeren, om het obligate spelletje te spelen of hun vriendschappen of facebook aan te halen). Iets als f.lux voorzien op je schooltoestellen, lijkt me dan ook een slimme zet.

Opstelling en werkhouding (ergonomie)

Het aanraakscherm en de touch-interface bieden een aantal pluspunten tegenover de muis: de statische belasting op de hand - en daarmee het risico op een muis-arm - zal minder worden. Voor kleine kinderen is deze interface ook veel intuïtiever: waar je met je vinger komt, wordt direct geklikt. De tussenstap via een muis en pijlpunt op het scherm valt weg.

Voor digitale boeken opent dit heel wat kansen - het klassieke boek kan heel wat interactiever gemaakt worden en gecombineerd worden met andere vormen van media. Daar staat tegenover dat de digitale boeken meer nog dan de huidige lesboeken "kant-en-klaar" paketten zijn - met alle voor- en nadelen vandien.

Wie lesgeeft, weet dat variatie in werkvormen essentieel is om het leerproces te bevorderen. Het is ook belangrijk om passieve werkvormen af te wisselen met actieve werkvormen. Vanuit de hoek van ergonomie komt daar nu ook nog bij dat we ook moeten variëren in houdingen: een boek lezen, notities nemen of een filmpje kijken op een tablet vraagt dezelfde houding van een kind. Natuurlijk kun je de tablet ook gebruiken om een filmpje op te nemen, om je zangtalent vast te leggen, om in groep een ganzenspel te spelen of in het dorp een speurtocht te organiseren. Doen, zou ik zeggen!

Hoe plaats je een tablet nu het beste?

Hoe je je tablet opstelt, hangt sterk af van wat je ermee wil gaan doen:

  • In principe gebruik je een tablet op dezelfde manier als een boek of schrift: onder een lichte helling als je op het tablet zelf moet werken.
  • Gebruik je de tablet om een filmpje of presentatie tebekijken, dan zorg je voor een opstelling analoog met een beeldscherm. Heb je nog zo'n staander staan om sierborden op de kast te zetten? Misschien kun je die een nieuw leven inblazen in de klas!
  • Voor korte of actieve activiteiten kun je de tablet natuurlijk perfect in de handen houden.
  • Wil je de tablet gebruiken om langere stukken tekst in te voeren, of om regelmatig te typen? In dit geval zijn een extern klavier (Bluetooth) en een standaard geen overbodige luxe. Voor dit soort werk is eigenlijk de klassieke computer met extern klavier het ideale toestel. Dit veelbelovend Kickstarter project van Bakker Elkhuizen kan het ergonomisch comfort verhogen - misschien niet meteen voor alle kinderen, maar toch zeker voor wie regelmatig tekst moet invoeren.

Omdat een tablet makkelijk in de hand ligt, zullen kinderen zichzelf of het toestel spontaan wat draaien als het lichtinval hinderlijk is. Toch is het geen slecht idee om dit ook mee in de gaten te houden.

Enkele ergonomische tips voor het gebruik van tablets, smartphones en laptops, werden prachtig in beeld gebracht door Vodafone Spanje:

 

Wie overweegt om volledig digitaal te gaan voor het nemen van notities, houdt toch ook best even in het achterhoofd dat het fysiek neerschrijven van notities helpt om kennis te onthouden.

Beheer

Tablets zijn typisch "personal devices". Dit betekent dat slechts één gebruikersaccount kan worden gekoppeld aan een tablet: als broer en zus een tablet delen, kun je hun gegevens niet van elkaar scheiden. Nu zijn er twee benaderingen mogelijk: ofwel wordt het toestel op systeemniveau afgeschermd (zoals dit met een computer typisch gebeurt), zodat de jongere zelf geen apps op de tablet kan installeren. In de andere piste blijft de tablet open zoals hij standaard geconcipieerd is, maar werkt de school binnen een eigen app. In elk geval moet je met het ICT-team in je school vooraf al eens nadenken hoe je zult zorgen dat toestellen up te date blijven, en dat er geen ongewenste apps op de toestellen verschijnen.

Denk hierbij zeker ook na over de volgende onderwerpen:

  • Als een leerling zijn tablet vergeet of verliest, zal de school dan zorgen voor een vervangtoestel? In hoeverre zal de leerling dan nog aan zijn gegevens kunnen? Kan een account makkelijk overgezet worden?
  • Worden er backups gemaakt van de gegevens op de toestellen? Wie staat hiervoor in?

Wie tablets massaal wil gaan gebruiken in de school, moet hier ook zijn WiFi-netwerk op voorzien. Een klassieke access-point voor thuisgebruik raakt typisch verzadigd bij een tiental verbindingen, en is dus bijlange niet voldoende voor een school. Meer geavanceerde access-points bieden daarnaast ook functionaliteit aan voor rechtenbeheer, firewall, enz... en zijn collectief beheerbaar. De kost voor deze hardware kan vlug oplopen tot enkele duizenden tot zelfs tienduizenden euro's in een grote school.

Vorming

Op welke niveaus wil je als school opleiding voorzien? Het volgende is amper een korte opsomming - de concrete invulling ervan moet de school zelf uitwerken en is te afhankelijk van eigen beleidskeuzes.

  • Leerlingen
    • Wat is wel en niet toegelaten op school? (gebruik van randapparatuur zoals camera, geluidsopnames - bepaalde toepassingen - bepaald gedrag)
      • voor je dit kunt aanleren, moet je natuurlijk eerst intern uitmaken welk beleid je hierin gaat voeren.
    • Welke vaardigheden dienen aangeleerd te worden?
      • Typen? Touch interface? Gebruikstoepassingen? ... of is dit verondersteld gekend?
      • Moet de leerling zelf instaan voor backup?
      • Moet de leerling zelf apps kunnen installeren? Mag alles geïnstalleerd worden?
  • Leerkrachten
    • Didactisch gebruik van de tablet
      • Wat zijn de mogelijkheden? En waar liggen de beperkingen?
      • Welke tools zijn beschikbaar?
      • Mag de leerkracht zelf apps installeren? Of gaat dit via de ICT-dienst?
      • Koen Mariën schreef een blogpost over het gebruik van de iPad: De 10 competenties van de iPad-vaardige leraar. Een gelijkaardige tekst zou makkelijk kunnen bedacht worden voor Android gebruikers...
    • Hoe ga je toezicht houden over elektronisch gedrag? Of pas je je les- en toetsmethodiek zodanig aan, dat online toegang en toegang tot bestanden zoals samenvattingen en notities toegestaan is?
    • Welke basisvaardigheden worden verondersteld?
  • Directies en secretariaten
    • Inschatten van juridische implicaties (schoolreglement, arbeidsreglement, verzekering, ...)
      • Beleid ontwikkelen in geval van collectieve storing (geen internet, geen netwerk, ...): hoe ga je hiermee om?
    • Beleid ontwikkelen in geval van individuele storing (in geval van een vergeten, verloren of defect tablet: hoe kan leerling de les volgen, welke consequenties kan dit hebben tijdens een toets of examens? zijn vervangtoestellen beschikbaar? ...)
    • Correct gebruik van tablet als administratief hulpmiddel (wanneer tablet, wanneer computer, ergonomie, ...)

Ecologisch?

gsm-glas-gebrokenAl sinds de eerste computer de huiskamer binnenkwam, werden computers verkocht als een ecologisch alternatief voor de massale papierberg die we te verwerken krijgen. Ook vandaag zal de verkoper maar al te graag aanbrengen dat de tablet ervoor zorgt dat je geen boeken meer hoeft aan te kopen, en dat er veel minder geprint zal moeten worden. Met de introductie van de tablet, zie ik hier voor het eerst wel een glimp van waarheid in zitten: er zal nu misschien inderdaad minder afgedrukt worden.

Toch wil ik vraagtekens plaatsen bij het ecologisch gehalte van een tablet: zo'n toestel verbruikt natuurlijk elektriciteit als het gebruikt wordt. Het toestel werd ook gefabriceerd, en vermoedelijk ettelijke duizenden kilometers de wereld rond getransporteerd voor het in onze handen terecht kwam. Ook spreken we hier over consumentenelectronica, het zou me dan ook sterk verbazen als toestellen vijf jaar zouden meegaan. In een schoolse omgeving komt daar natuurlijk nog eens bij kijken dat de kinder- of tienerhand niet altijd even gedisciplineerd omspringt met dit staaltje technologisch vernuft.

Juridische of technische vragen

Ook hier een losse oplijsting van vragen die bij mij opgekomen zijn, en waar ik geen duidelijk antwoord op heb. Als school bepaal je zelf in hoeverre je deze vragen opneemt met je (toekomstige) leverancier van deze technologieën of diensten...

  • Is het duidelijk wie de auteursrechten heeft op eBooks die de leerkracht zelf gemaakt heeft?
  • Hoe kunnen zelfgemaakte eBooks op de tablets terechtkomen? (en als dit via de app-store moet, welk deel van de kostprijs moet dan worden betaald aan de app-store?)
  • Digitale boeken kunnen niet tweedehands verkocht worden (in tegenstelling tot papieren handboeken)
  • Wie is eigenaar van de toestellen?
    • De leerling? heeft de school dan het recht om "administrator" van de toestellen te zijn, en de leerling uitsluiten? Is dit uberhaubt technisch mogelijk?
    • Of mogen leerlingen de tablets zelf beheren (en vermoedelijk virussen en veiligheidsrisico's in de school introduceren?)?
    • Of is de school eigenaar? Staat de school dan ook in voor vervangtoestellen?
    • Zijn er formules (mogelijk/zinvol?) waarbij de school de tablets aankoopt (en eigenaar is) maar de tablets na een aantal jaar eigendom worden van de leerling? (een soort leasing-formule)
  • Wat doe je met leerlingen of leerkrachten die (al dan niet terecht, deze discussie moet een arts maar voeren) melden dat ze bijzonder gevoelig zijn aan de elektromagnetische straling die vrijkomt bij deze draadloze toestellen?
  • Elke leerling met een tablet heeft nu de facto een fototoestel, geluidsrecorder en videocamera bij zich in alle lessen (ook die waar de tablet niet gebruikt wordt). Er dienen afspraken gemaakt te worden over het gebruik hiervan (als die er al niet waren in de context van het GSM-gebruik)
  • Tablets kunnen online - ook bijvoorbeeld tijdens toetsen. Zijn er maatregelen getroffen om zaken als online zoeken en (elke mogelijke vorm van) chatten uit te sluiten?
  • Vervangen de digitale boeken papieren boeken volledig? Heeft dit financiële implicaties? Wie draagt eventuele meerkost? Is dit de school, of zijn het de ouders?
  • Nieuwe vendor lock-in?

Afbeeldingen:

Leave your comments

Post comment as a guest

0 / 4096 Character restriction
Your text should be in between 42-4096 characters
Your comments are subjected to administrator's moderation.
terms and condition.
  • Guest - chris kaldunski

    het schrijven gaan de mensen niet meer kunnen na verloop van tijd ....slecht voor de motoriek.

  • ik wou hiermee vooral even kwijt dat tablets niet zaligmakend zijn, en dat ze geen doel op zich mogen worden. Toch is het een beter medium dan het toetsenbord. Bemerk dat de huidige generatie tablets al vrij goed zijn in handschriftherkenning (al moet ik toegeven, het is niet eenvoudig schrijven als je de zijkant van je hand niet mag laten rusten op je tablet)

  • Guest - Ludwig Van Boxelaer

    Er zijn heel wat artsen zonder tablet die niet mooi meer kunnen schrijven.
    Bovendien vind ik het zelfs gevaarlijk als een arts niet met een pc of tablet kan werken. Wetenschappelijke kennis wordt immers meer en meer zuiver digitaal opgeslagen. Levensnoodzakelijke duidelijke communicatie met de patiënt zal in de toekomst mobiel en in de cloud dienen te gebeuren. Het is immers heel belangrijk dat de juiste data steeds en overal beschikbaar kunnen zijn.

    Het ontwikkelen van een goede schrijfmotoriek, gaat ook onze BMI niet naar beneden helpen.
    Een tablet laat meer beweging toe dan een pc, want deze laatste kluistert je pas echt aan een stoel. Een tablet lijkt dus beter voor onze BMI / gezondheid.

  • terechte opmerking over het handschrift van veel artsen (of hoogopgeleiden).

  • Guest - Elfi Ballien

    Tablets in de klas? Misschien het overwegen waard na een zekere leeftijd... Wetenschappelijke evidentie is immers eenduidig niet positief over de effecten van gebruik van tablets, laptops en co in (en als) leeromgeving: het interfereert aanzienlijk met het echte leerproces (zeker nefast tav kwaliteit van kennis en inzicht) en is duidelijk stevig minderwaardig aan klassiek, analoog leren. Een recente studie in een zeer respectvolle hoge kwaliteitsjournal toont al nefaste verschillen in leren en onthouden (en begrijpen) tussen noteren via pen-en-papier versus tikken op de laptop/tablet. Misschien zijn we hier weer een hype aan het najagen naar persoonlijk idee over efficientie zonder de evidentie onder de loep te nemen? Quick and dirty, maar ook effectief... Of vooral effectieve imago-setting voor diverse implementeerders?

  • Ik denk dat het te kort door de bocht is, om te stellen dat één onderwijshulpmiddel an sich slecht of goed is. Kwestie is van deze vaardigheden te integreren in je totaalpakket. Net zoals dans niet de ideale werkvorm is om wiskunde aan te leren (ondanks het feit dat je bepaalde wiskundige principes perfect zou kunnen aanleren met dans).

    Even terzijde... Ik kan me inbeelden dat de eerste scholen die lei en griffel afvoerden, en papier introduceerden, een gelijkaardig scenario doorgemaakt hebben.

  • Guest - chris kaldunski

    Ben al naar de oudere generatie (nog werkende) aan het toegaan.

    Ik heb in mijn schooltijd geen pc of tablets tegengekomen ( bestond nog niet ) in die jaren.

    Persoonlijk gebruik ik meer pc en tablet dan pen en papier .....als je dan eens iets moet schrijven ....en ik heb nooit mooi kunnen schrijven....is het de motoriek die niet zo snel meer is.

    Men moet een "mix" maken tussen schrijven en de elektronische hulpmiddelen die er nu zijn en nog gaan komen.

  • Guest - Bernard Fieremans

    Op basis van de ervaring met mijn kinderen en hun klasgenoten is de moeilijkheid van werken met tablets en/of blackboards dat men vaak van het ene scherm naar het andere springt. "Het is mogelijk en het verduidelijkt toch veel!" En dat is juist de fout. Maar het probleem is dat dit veel te snel gaat voor de kinderen. (Ook voor mij)
    Om iets aan te leren heeft men een zekere tijd nodig (persoonsafhankelijk). Teveel internet opbouw, teveel en vooral te snelle afwisseling van schermen. Maakt onzeker en vooral de nodige verbanden worden niet gelegd.
    Leren mee werken vind ik positief, maar ermee les geven raad ik af. Die uitdaging is enkel haalbaar voor een witte olifant van een leraar. En hiermee bekritiseer ik absoluut niet het niveau van onze leerkrachten. Het lijkt makkelijk, maar is het zeker niet. Zelfs in productie omgeving is het inzetten van een tablet niet evident. En ik spreek over het gebruik, niet de valbeveiliging.

Powered by Komento